dinsdag 26 juni 2012

Sporen van slavernij in Utrecht. Wandelgids, website en app

Niet alleen Amsterdam en Middelburg kunnen vanwege hun havens met de geschiedenis van slavernij worden verbonden, maar ook in een stad als Utrecht zijn sporen van slavernij terug te vinden. Het Centre for the Humanities van de Universiteit Utrecht presenteert vandaag (26 juli 2012) in het Utrechts Archief de tweetalige Wandelgids sporen van slavernij in Utrecht van Esther Captain.
 
In de wandelgids wordt aan de hand van straten in de historische binnenstad van Utrecht beschreven in welke huizen VOC-dienaren, plantagehouders, voormalige slaven en vrijgelatenen uit zowel De Oost als De West en voorvechters voor de afschaffing van slavernij hebben gewoond. Aan de hand van een geïllustreerde plattegrond kan de Utrechtse inwoner en bezoeker op eigen gelegenheid wandelen langs de koloniale en slavernijgeschiedenis van de stad. Bij de Wandelgids hoort ook een website waar o.a. een gratis App kan worden gedownload.

In 2013 wordt de 300e verjaardag van het ondertekenen van de Vrede van Utrecht uitgebreid gevierd. In het verdrag uit 1713, dat een einde maakte aan bijna twee eeuwen (godsdienst-)oorlogen en conflicten, zijn ook afspraken terug te vinden over slavenhandel. Naast 300 jaar Vrede van Utrecht heeft het Centre for the Humanities samen met de Stichting Vrede van Utrecht en Kosmopolis Utrecht in het kader van de Leerstoel van de Vrede van Utrecht deze kant van het verdrag onder de aandacht willen brengen.

Esther Captain (m.m.v. Hans Visser), Wandelgids sporen van slavernij / Walking Guide Traces of Slavery in Utrecht. Utrecht: Centre for the Humanities, 2012, ISBN 978 94 6103 026 9, prijs € 11,90.

De wandelgids is tweetalig (Nederlands en Engels) en is voor particulieren verkrijgbaar bij boekhandels in Utrecht en via internet.

Amsterdamse slaveneigenaren in kaart gebracht

Bij de afschaffing van de slavernij in 1863 kregen de eigenaren van slaven in Suriname en de Antillen een financiële compensatie. Daarbij handelde het om zowel eigenaren van particuliere slaven als eigenaren of aandeelhouders van plantages waarop slaven werkten. De meeste eigenaren woonden in Paramaribo of de Antillen, een deel woonde in Nederland. Deze laatsten waren meestal eigenaar van een deel of aandeel van een plantage. De slaven zelf hebben ze waarschijnlijk nooit gezien. Je zou het kunnen vergelijken met het bezitten van een aandeel in een "fout bedrijf".


Kaart met Amsterdamse eigenaren van slaven, 1863

Studenten geschiedenis van de Vrije Universiteit o.l.v. dr. Dienke Hondius deden in het Nationaal Archief en Stadsarchief Amsterdam onderzoek naar Amsterdamse eigenaren van slaven die in 1863 een financiële compensatie kregen. Er zijn inmiddels een kleine 80 Amsterdamse namen en adressen achterhaald. Deze staan nu op een kaart. Elk adres heeft een link naar informatie in het Nationaal Archief. De huisnummering is de meest recente (1875). De database zal verder groeien met het vorderen van de onderzoekers.

Zie ook website Vrije Universiteit over dit project.

vrijdag 22 juni 2012

Boek: Rijk aan de rand van de wereld

Twee Leidse hoogleraren koloniale en overzeese geschiedenis schreven gezamenlijk dit overzichtswerk over de Nederlandse expansie overzee in de 17e en 18e eeuw: Rijk aan de rand van de wereld. Geschiedenis van Nederland overzee 1600-1800
 
Het boek is verdeeld in drie delen, waarin eerst de opkomst van de Nederlands handel(scompagniëen) en de culturele wisselwerking tussen Nederland en overzee uit de doeken wordt gedaan. Vervolgens komt de Atlantische Wereld van Cariben, Brazilië, Noord-Amerika en (Zuid)Afrika aan bod en in het derde deel "Moesson-Azië" van onder meer Oost-Indië, India en Ceylon en het Verre Oosten. 
Hierin zijn alle huidige inzichten over onder andere slavernij, kolonisatie, plantagelandbouw en de verhouding tot andere mogendheden verwerkt. Zo was Nederland meer op handel dan op kolonisatie gericht. De VOC was lange tijd een bepalende speler in die internationale handel. Alleen de Kaapkolonie was een ‘geslaagd’ kolonisatieproject. In grote delen van Azië bleven de Nederlanders een exotisch randverschijnsel van de grote imperia. Alleen op de tropische eilanden van Ceylon, Java en de Molukken ontwikkelden de Nederlanders zich tot koloniale landmagnaten. Daar ontstonden, net als in de Nieuwe Wereld, multiculturele samenlevingen waar religieuze tolerantie en wetenschappelijke nieuwsgierigheid wonderwel samengaan met rigoureuze politieke en economische exploitatie van slavenhandel en slavernij.
 
Dit belangwekkende boek, dat tevens een agenda wil zijn voor toekomstig onderzoek, is vrij soepel geschreven. Het is voorzien van kaarten en een katern kleurenfoto’s en eindigt met onder andere noten, bibliografie en indices op personen en plaatsnamen.
 
Piet Emmer en Jos Gommans, Rijk aan de rand van de wereld. Geschiedenis van Nederland overzee 1600-1800 (Uitgeverij Prometheus Bert Bakker 2012), 544 pag.'s, ISBN 9789035133457, prijs € 29,29.

Piet Emmer was hoogleraar in de geschiedenis van de Europese expansie aan de Leidse universiteit.
Jos Gommans is hoogleraar koloniale geschiedenis en wereldgeschiedenis aan dezelfde universiteit.

vrijdag 15 juni 2012

Searching for your Dutch Roots?

Millions of people worldwide have Dutch ancestry. More and more of them are searching for their Dutch roots as the popularity of genealogical research grows. And thanks to the Internet, it's now much easier to conduct this kind of research.

This is why Dutch Roots (publication in English) gives centre place to research using the World Wide Web. Step by step, the author guides you through websites and provides information about the various Dutch archives and the major genealogical source documents (which are increasingly available online): civil registration, church records, notarial records, court records, migration and emigration records, tax records, military records, Dutch familynames and coats of arms. The book concludes with a 22 page Dutch-English vocabulary.

Dutch Roots is the book to have for anyone wanting to research his or her Dutch ancestors!
Rob van Drie (* 1956) is deputy director of the Centraal Bureau voor Genealogie in The Hague and the author of several standard works on genealogical research in the Netherlands.

Rob van Drie, Dutch Roots. Finding your ancestors in the Netherlands. Dutch Roots is published by CBG (The Hague 2012). ISBN 978 90 5802 088 8, full colour illustrations, 190 pages, price for the Netherlands incl. shipping € 19,50 (Friends of CBG € 17,-). Europe  € 25,- and World € 30,- (incl. shipping). Dutch Roots can be ordered by email. (Please don't forget you address.) 

Dutch Roots is available as eBook at Amazon.

===
In Dutch / Nederlands: 

Wereldwijd hebben miljoenen mensen Nederlandse voorouders. Een groot deel daarvan woont in de traditionele emigratielanden Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw Zeeland. Naarmate genealogisch onderzoek aan populariteit wint gaan steeds meer van die mensen op zoek naar hun Nederlandse voorouders. De opkomst van internet maakt dat nu makkelijker dan ooit tevoren.

Voor de afstammelingen van Nederlanders emigranten is er de Engelstalige handleiding Dutch Roots. In dit boek behandelt Rob van Drie de verschillende bronnen die van belang zijn voor genealogisch onderzoek in Nederland, met uiteraard veel aandacht voor het steeds groter wordende aantal websites en online databases. Aan bod komen burgerlijke stand, bevolkingsregisters, dtb's, notariële archieven, rechterlijke archieven, bronnen betreffende migratie en emigratie, belastingregisters, militieregisters en militaire stamboeken, de Nederlandse familienamen en familiewapens. Het boek wordt afgesloten met een uitgebreide Nederlands-Engelse woordenlijst van 22 pagina's.

Rob van Drie,
Dutch Roots. Finding your ancestors in the Netherlands. Dutch Roots is een publicatie van het CBG (Den Haag 2012). ISBN 978 90 5802 088 8, full colour geïllustreerd, 190 pag.'s, prijs incl verzendkosten € 19,50 (Vrienden € 17,00). Prijs voor Europa  € 25,- en voor Wereld € 30,- (incl. verzendkosten). Bestellen kan per email.

Rob van Drie (*1956) is plaatsvervangend directeur van het CBG en auteur van verschillende standaardwerken over genealogisch onderzoek in Nederland.


Dutch Roots is ook verkrijgbaar als eBook bij Amazon

donderdag 14 juni 2012

Zeeuws Archief digitaliseert belangrijk archief over slavenhandel


De Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) specialiseerde zich in de achttiende eeuw in de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen. De UNESCO verklaarde het MCC-archief in 2011 tot werelderfgoed. Het Zeeuws Archief krijgt nu ruim €300.000,- subsidie om het eerste deel van dit internationaal belangrijk archief over de trans-Atlantische slavenhandel te digitaliseren. Dat heeft Metamorfoze, het nationaal programma voor het behoud van het papieren erfgoed, een samenwerkings-verband van de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief, 13 juni bekend gemaakt.

Met de subsidie gaat het Zeeuws Archief het eerste deel van het archief van de MCC digitaliseren en online publiceren. Dit eerste deel heeft een omvang van 52 meter of 225.000 scans. De totale omvang is 100 meter. Het archief van de MCC is uniek omdat hierin de administratie over de slavenhandel vrijwel volledig en intact aanwezig is. Dat maakt dit archief wereldwijd tot een uiterst zeldzame bron van gedetailleerde, administratieve gegevens over de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen.



De Middelburgse Commercie Compagnie werd in 1720 opgericht en bleef tot 1889 bestaan. De onderneming richtte zich op handel tussen havens aan de Oostzee, Frankrijk, het Iberisch schiereiland, de Middellandse Zee, West-Indië en Afrika. Na 1730 kwam de driehoekshandel Afrika – West-Indië – Europa tot stand. De eerste driehoeksreis reedde de MCC uit in 1732. Vanaf het midden van de achttiende eeuw nam het aantal slavenreizen van de MCC sterk toe. In 1807 werd de laatste slavenreis ondernomen. Van de in totaal circa 300 uitredingen van schepen door de MCC ging het in 113 gevallen om een slavenreis.

Van de slavenreizen werd schip voor schip en reis voor reis een afzonderlijke, gedetailleerde administratie bijgehouden: de inkoop van goederen zoals textiel en buskruit die aan boord meegingen naar de kust van Afrika, de ruil van deze goederen tegen slaven, de verkoop van de slaven aan plantage-eigenaren en handelaren in West-Indië, de inkoop van suiker, cacao en tabak en de verkoop of veiling ervan in Middelburg. Verder zijn de logboeken van de kapiteins aanwezig en in enkele gevallen zelfs de journalen van de scheepschirurgijns die aan boord bemanningsleden en slaven behandelden. Ook zijn de gegevens over de bouw en de uitrusting van de schepen bewaard gebleven. 

Na digitalisering komt voor historici een belangrijke bron op een makkelijke manier beschikbaar. Dit zal naar verwachting leiden tot een toenemend aantal publicaties over een belangrijk deel van de geschiedenis van Nederland en de voormalige koloniën. 

Zie ook de beschrijving en het inventaris van MCC in Archieven.nl voor méér informatie over dit archief.

Archief MCC in 2011 benoemd tot Werelderfgoed
De UNESCO heeft  het MCC-archief in mei 2011 op de werelderfgoedlijst voor documentaire werken geplaatst, in het ‘Memory of the World’-Register. Hiermee wil de VN-organisatie de wereld ervan bewust maken dat het documentaire erfgoed toebehoort aan iedereen, dat het volledig moet worden geconserveerd en beschermd en dat het voor iedereen permanent toegankelijk moet zijn. Ook bevordert UNESCO de digitalisering van de documenten. Voorbeelden van andere documentaire werken op de lijst zijn het dagboek van Anne Frank, het tapijt van Bayeux en de negende symfonie van Beethoven.