maandag 23 januari 2012

Boek: "De mytische oom" in Amerika

Bij de Arbeiderspers verscheen zojuist het boek De mytische oom van Mariët Meester. Dit boek past naadloos in de recente hoos van familiehistorische non-fictie. Deze keer speelt het thema migratie een belangrijke rol, waarbij vooral de grote verschillen tussen de leefstijl en leefwereld van de Europese en de Amerikaanse familie opvalt.

Schrijfster Mariët Meester ging op zoek naar haar 'mythische' oom Peter Maystar (verengelst Meester), die in de jaren vijftig naar de Verenigde Staten emigreerde. Ze vertelt in afwisselende hoofdstukken over hem en de familie Meester in Groningen en overzee vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog, de emigratie in 1953 naar Grand Rapids, Michigan, zijn bestaan als arts en de latere vestiging in het overwegend christelijke Lynden, Washington in 1984. De hoofdstukken over het verleden worden afgewisseld door die van het heden ten tijde van het bezoek van de schrijfster aan haar Amerikaanse familie. De 'historische' hoofdstukken zijn verhalend in tegenstelling tot die van het heden, die feitelijk en tamelijk koel afstandelijk worden verteld, met name als de orthodox vrijgemaakt-gereformeerde leefwereld van haar familie, waar geloof en kerk een grote rol spelen, in het geding komt. Een fragmentstamboom, migratieliteratuur en afkortingen van Amerikaanse kerkgenootschappen vullen deze Nederlands-Amerikaanse familiegeschiedenis aan. Veel voorkomende Nederlandse familienamen zijn onder andere Eppens, Flikweert, Struiksma en Hoeksema, maar schrijfster heeft de meeste namen vanwege privacyredenen veranderd.

Voor familiehistorici, en zeker mensen met een geëmigreerde Amerikaanse tak, kan het boek een bron van inspiratie zijn.

Mariet Meester, De mythische oom. Nederlandse immigranten in Amerika. Een bloedband, Arbeiderspers (2012), 288 pag.'s, prijs € 19,95, ISBN 978 90 295 7865 3. Zie website Arbeiderspers.

dinsdag 10 januari 2012

De lotgevallen van de laatste predikanten van Formosa

In het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis, jaargang 14 nr. 4 (2011), staat een boeiend artikel over het lot van de laatste Nederlandse predikanten op Formosa, nadat in maart 1661 Chinezen onder leiding van de legendarische Coxinga (de Chinese legerleider Zheng Chenggong) Formosa binnenvielen. Tussen maart 1661 en 10 februari 1662 veroverde Coxinga heel Formosa. Op de laatstgenoemde datum viel Fort Zeelandia en werd de VOC definitief verdreven van het eiland.

Albrecht Herport - Slag om Zeelandia
Het gaat in het artikel over zes predikanten, waarvan de meesten het er niet levend van af brachten. Alleen Marcius Masius en Johannes Cruijff wisten het eiland levend te verlaten. De andere vier was een minder gunstig lot beschoren. Antonius Hantbroeck werd op 21 oktober 1661 onthoofd, Petrus Mus stierf waarschijnlijk op 14 mei 1661 aan het kruis, Leonardus Kampen zou in Chinese gevangenschap na begin 1666 zijn overleden en Arnoldus Winsemius is waarschijnlijk ongeveer gelijktijdig met Antonius Hantbroeck gedood. De verovering van Formosa door de Chinezen kostte ook nogal wat andere Hollanders het leven, waarbij eveneens onthoofding en kruisiging voorkwamen.

Henk Florijn, De laatste Nederlandse predikanten op Formosa, in: Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis (TNK), jaargang 14 (2011) nr. 4, pag. 146-153.

TNK wordt uitgegeven door de Vereniging voor Nederlandse Kerkgeschiedenis (VNK) en verschijnt 4 keer per jaar. Leden VNK betalen € 25,- contributie per jaar en ontvangen het tijdschrift kostenloos. Niet-leden kunnen losse nummers bestellen voor € 5,- ex. verzendkosten. Op de website van VNK wordt van ieder nummer van TNK een inhoudsopgave gegeven.

maandag 9 januari 2012

Nieuw zwartboek van Nederland overzee

Veel migratiebewegingen en bijbehorende stukken familiegeschiedenis zijn niet te begrijpen zonder min of meer uitgebreid stil te staan bij de geschiedenis van de voormalige Nederlandse overzeese gebiedsdelen in De Oost en De West en de bijbehorende internationale handel, slavenhandel, kaapvaart, plundering, afpersing, opiumhandel, cultuurstelsel, oorlog en handjeklap. De slavernij is onlangs veel besproken naar aanleiding van de gelijknamige tv-serie.

Onlangs verscheen van de hand van Ewald Vanvugt een boeiend overzicht dat zeker zal voorzien in een behoefte: Nieuw Zwartboek van Nederland overzee. Dit is een veel vermeerderde editie van het eerder gepubliceerde Zwartboek van Nederland overzee en geeft naast de slavernij ook een uitvoerig overzicht van andere pijnlijke onderdelen van de Nederlandse overzeese geschiedenis. De volgende onderwerpen passeren de revue:
  • de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
  • de West-Indische Compagnie (WIC)
  • de eeuwen van kaapvaart en piraterij
  • de massale mensenhandel in de Oost en de West
  • Pax Neerlandica en de vele Nederlandse aanvalsoorlogen
  • de staatsinkomsten uit opium in Nederlandsch-Indië
  • het geroofde exotische cultuurgoed in de rijksmusea
  • het opiumfortuin van het Nederlandse koningshuis
  • en andere pijlers van onze welvaart en beschaving.

Over het voorgaande Zwartboek van Nederland Overzee, dat in 2002 verscheen, schreeft het NRC:
Opzet en ondertitel doen vermoeden dat ook dit `Zwartboek` gekleurd zal zijn door morele verontwaardiging. Verrassend genoeg blijkt dat niet het geval. Vanvugt geeft zakelijke beschrijvingen, die hij ondanks veel feitelijke informatie aangenaam leesbaar weet te houden. Zijn stellingname schuilt in het thema, niet in de toon. Alleen als standbeelden ter sprake komen, ontsnapt Vanvugt (die eerder een boek publiceerde over koloniale monumenten) een – zeer milde – sneer. Bijvoorbeeld over het beeld van de jongens van Bontekoe in Hoorn: `De beeldengroep is een mooi en tastbaar voorbeeld van de algemeen gangbare `cultuur-toeristische` visie op het VOC-verleden als een stoer maar vriendelijk, zelfs knus kinderboek.` Vanvugts bescheiden moralisme geldt niet het verleden zelf, maar de wijze waarop het in steen wordt vereeuwigd.

Ewald Vanvugt, Nieuw zwartboek van Nederland. Wat iedere Nederlander moet weten, Uitgeverij Aspekt (Soesterberg 2011), 574 pag.'s, ISBN 9789461530875, prijs € 27,95.

donderdag 5 januari 2012

'Komen en gaan'. Migratiegeschiedenis van Nederland nu als download

Het boek Komen en gaan. Immigratie en emigratie in Nederland vanaf 1550 van Herman Obdeijn en Marlou Schrover is nu gratis te downloaden op internet. Het boek is uitverkocht en wordt niet herdrukt.

In Komen en gaan beschrijven Herman Obdeijn en Marlou Schrover de immigratie- en emigratiestromen van en naar Nederland vanaf 1550 tot nu. Al in de tijd van de Republiek hadden onze contreien een grote aantrekkingskracht op migranten uit andere delen van Europa. Niet alleen vanwege de religieuze tolerantie die er heerste, maar ook omdat de economie er bloeide en er veel werk was voor nieuwkomers en goede investeringskansen lagen voor vermogenden en mensen met goede contacten, kennis en kunde. 
Ook vertrokken er grote groepen mensen naar de nieuwe wereld of overzeese gebiedsdelen om er geluk te zoeken of in rust de eigen vrijere of juist strengere godsdienstopvattingen te praktiseren. 
In het verleden werden mensen al als vreemdeling betiteld als ze van buiten de stad of de regio kwamen. Tot 1849 hield de overheid zich zelfs niet echt bezig met de vraag wie er Nederlander was en wie niet. Pas vanaf de eerste vreemdelingenwet in 1849 werd dat nauwkeurig gedefinieerd. 

H. Obdeijn, M Schrover  Komen en gaan. Immigratie en emigratie in Nederland vanaf 1550. (Amsterdam, 2008) uitgegeven door Bert Bakker, ISBN 9789035130340, 412 pag.'s

Marlou Schrover is Professor geschiedenis van migratie en sociale verschillen aan de Universiteit Leiden.
Herman Obdeijn is gepensioneerd universitair hoofddocent migratiegeschiedenis en geschiedenis van Noord-Afrika aan de Universiteit Leiden.

maandag 2 januari 2012

Acta van de Waalse kerken 1601-1697 digitaal

Waalse kerk Middelburg
Toen na het uitbreken van de opstand de Spanjaarden de Zuidelijke Nederlanden bezetten zijn veel calvinisten vanuit het zuiden naar de Republiek gevlucht. Daaronder een groot contingent Franstaligen. Deze stichtten hun eigen Franstalige kerkelijke gemeentes die bekend stonden als de Église wallonne of de Waalse kerk. Na de herroeping van het Edict van Nantes in 1685 arriveerden in de Republiek ook veel hugenoten uit Frankrijk, die veelal opgingen in de Waalse kerken.

De geschiedenis van de Waalse kerk in Nederland is dus van groot belang voor wie de immigratie van Fransen en Walen wil bestuderen. Min of meer onmisbaar is daarbij de in 2005 bij het ING verschenen publicatie Livre des Actes des Eglises Wallonnes aux Pays-Bas 1601-1697, van Hans Bots e.a. (RGP Kleine serie nr. 101). Onlangs kwam dit boek digitaal beschikbaar op historici.nl. In het boek een lijst van Waalse kerken in de 17e eeuw en hun voorgangers, een alfabetisch overzicht van dominees van de Waalse kerk en een index op persoons- en plaatsnaam.

Zie eerder bericht in Methodiek dossier@CBG over o.a. RGP