maandag 28 november 2011

Friedrich Wilhelm I richtte in 1731 eerste Duitse moskee op

Die langen Kerls
De eerste Turkse gastarbeiders in Brandenburg (Dld) werden in 1731 gehaald op last van Koning Friedrich Wilhelm I van Pruisen (1688-1740), aldus de Duitse onderzoekster Sylvia Powels-Niami.

Friedrich Wilhelm I was een absoluut heerser. Hij was spaarzaam in alles, alleen in zijn leger investeerde hij enorme vermogens. De Soldatenkönig spaarde kosten noch moeite om zijn persoonlijke lijfwacht en eliteregiment (opgericht 1707) te laten schitteren. Het Garderegiment uit Potsdam bestond uit méér dan tweeduizend man, die stuk voor stuk ten minste negen voet (1.90 m.) lang moesten zijn, om een zo imponerend mogelijk geheel te vormen. Het regiment werd daarom in de volksmond "Die langen Kerls" en "Potsdamer Riesengarde" genoemd. De lange mannen werden gerekruteerd in alle uithoeken van de wereld, een waar vreemdelingenlegioen. In 1731 werden 21 lange Turken ingelijfd, en daaronder waren natuurlijk moslims. Speciaal voor hen liet Friedrich Wilhelm I in Potsdam dat jaar ook de eerste moskee op Duitse bodem inrichten.

Zie artikel in Märkische Allgemeine.

maandag 14 november 2011

Boek: Apartheid in migrantenfamilie in Zuid-Afrika

In 1947 emigreerden Jan en Iet Alkema uit Harlingen naar Zuid-Afrika en stichtten in Kaapstad een gezin met vier kinderen. Zo’n zestig jaar later ging psycholoog Carien Karsten als familielid naar hen op zoek en nam poolshoogte van de omstandigheden van de inmiddels uitgegroeide familie. Het bleek dat met name de oudere generatie vóór de apartheid was en op de blanke Nationale Partij stemde. In hun gesprekken en ontmoetingen kwamen de tegenstellingen naar voren, ondanks het feit dat Karsten haar Zuid-Afrikaanse familie aardig vindt. Behalve met drie generaties binnen haar familie spreekt ze met de schrijfster/cineaste Rayda Jacobs en de zwarte vrijheidsstrijdster Oshadi Mangena. Op vlotte en betrokken wijze vertelt ze over haar belevenissen met haar Zuid-Afrikaanse familie en anderen. Een stamboom voorin en zwartwitfoto’s tussen de teksten geven een nader beeld van de familie Alkema, terwijl het boek wordt afgesloten met een beknopt overzicht van de geschiedenis van Zuid-Afrika en een bibliografie.  
Carien Karsten en Gerard Smit, Smeulende relaties. Apartheid in de familie, Uitgeverij Elmar (Delft 2011), 168 pag's, € 17,95, ISBN 9789038921198.

woensdag 2 november 2011

Boek: "Nederlands-Brazilië in kaart" bevat uniek kaartmateriaal

Rietsuiker wordt ook wel beschouwd als het witte goud van de zeventiende eeuw. De Portugese kolonie Brazilië was destijds ’s werelds belangrijkste producent van suikerriet, waarvan ter plaatse ruwe suiker voor de Europese markt werd gemaakt. Voor zo’n product waren honderden plantages, duizenden werkkrachten, veel schepen en natuurlijk Europese afnemers nodig. Zo waren Europa als consument, West-Afrika als slavenleverancier en Brazilië als suikerproducent nauw met elkaar verbonden.

De winstgevende suikerproductie had de begeerte van de West-Indische Compagnie (WIC) opgewekt. In 1630 veroverde de WIC de stad Recife, vanwaar zij haar macht over een groot deel van Noordoost-Brazilië wist uit te breiden. Maar voor een lucratieve suikerproductie, een effectieve defensie, een doeltreffende administratie en goede scheepvaartverbindingen tussen de kustplaatsen van de kolonie en Europa was kennis van land en bevolking onontbeerlijk. Zo ontstonden diverse handgeschreven Braziliaanse leeskaarten of routeboeken van de hoofdkaartenmaker Hessel Gerritsz en compagniedirecteur Johannes de Laet.

Een belangrijke manuscriptatlas die zich in het Nationaal Archief in Den Haag bevindt, is echter lange tijd aan de aandacht van historici ontsnapt. Deze atlas bevat een aantal gedetailleerde hydrografische kaarten, aanzichten en beschrijvingen van de Braziliaanse kust. In Nederlands-Brazilië in kaart wordt deze unieke manuscriptatlas voor het eerst gepubliceerd. Daarnaast wordt uitvoerig ingegaan op de Nederlandse aanwezigheid in Brazilië en de schat aan kennis die dat heeft opgeleverd. Het boek wordt 3 november, heel toepasselijk, gepresenteerd in het West-Indisch Huis.

Henk den Heijer en Ben Teensma, Nederlands-Brazilië in Kaart. Nederlanders in het Atlantisch gebied, 1600-1650, Walburg Pers 2011, 192 pag.'s, prijs € 29,95, ISBN 978 90 5730 774 4

Henk den Heijer (1950) is hoogleraar Maritieme Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Zijn specialisatie is Atlantische geschiedenis. Ben Teensma (1932) is lusitanist: kenner van de Portugese taal, letteren en cultuurgeschiedenis. Hij geldt als deskundige op het gebied van Nederlands Brazilië.