dinsdag 26 april 2011

'Winnaars en verliezers' over meningen en feiten in het migratiedebat

29 april verschijnt het boek Winnaars en Verliezers. Een nuchtere balans van vijhonderd jaar immigratie, geschreven door Jan en Leo Lucassen. Het boek is een  spin off van het project Vijfeeuwenmigratie.nl.
In het actuele debat over migratie is het soms moeilijk meningen en feiten van elkaar te onderscheiden. Het debat wordt met hart en ziel gevoerd, hetgeen een helder zicht op de problematiek voor velen vertroebelt. 
Winnaars en verliezers beoogt de meningen aan de feiten te toetsen.

Het boek eindigt als volgt: „Goed gefundeerde kennis is essentieel wanneer we de werkelijkheid beter willen begrijpen en politieke debatten op een zinvolle manier willen voeren. En dat staat los van ieders persoonlijke opvattingen over de wenselijkheid van immigratie of multiculturaliteit. Wij kunnen ons dan ook geheel en al vinden in de volgende, aan de New Yorkse senator Patrick Moynihan toegeschreven, woorden: “Iedereen heeft recht op zijn eigen meningen, maar niemand heeft recht op zijn eigen feiten.”‟

Leo Lucassen (1959) is hoogleraar sociale geschiedenis aan de Universiteit Leiden en voorzitter van het Centrum voor de Geschiedenis van Migranten (CGM). Hij publiceerde onder meer The Immigrant Threat (2005) en samen met Wim Willems Gelijkheid en onbehagen (2006) en Waarom mensen in de stad willen wonen (2009). Jan Lucassen (1947) is als senior medewerker verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Met Rinus Penninx schreef hij Nieuwkomers, nakomelingen, NederlandersWinnaars en verliezers is de spin off van Vijfeeuwenmigratie.nl, een online initiatief van het CGM in samenwerking met het IISG en LOM-samenwerkingsverbanden. Samen publiceerden Jan en Leo Lucassen onder meer nog de bundels Migration, Migration History, History (1997) en Migration History in World History (2010). (1994).

dinsdag 19 april 2011

Regionaal Archief Nijmegen verzamelt migrantenerfgoed

Het Regionaal Archief Nijmegen gaat het leven van de verschillende groepen migranten in Nijmegen in beeld brengen. Na een succesvolle pilot met Turkse Nijmegenaren wil het Archief nu ook materiaal verzamelen van migranten uit Suriname, Antillen, Molukken, Italië, Spanje, voormalig-Joegoslavië, Griekenland, Turkije en Marokko. Daarvoor doet het een oproep aan iedereen uit een van deze groepen om foto’s, brieven en andere documenten uit te lenen.




Update d.d. 21 december 2012:
Alle projectresultaten worden per 1 januari 2013 ondergebracht bij de website Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, waar een speciaal hoofdstuk gewijd is aan Migrantenerfgoed.

Bronnen koloniaal verleden in Rijksarchief in België

'Archives I presume ?' is de briljante titel van de speciale website die het Rijksarchief in België eind 2010 heeft gewijd aan de sporen van het koloniale verleden in het Rijksarchief. E.e.a. uiteraard ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de onafhankelijkheid van Congo in 2010. Op de website een hoop historische informatie over de Belgische koloniale geschiedenis en een honderden foto's. Op de website wordt een Bronnengids aangekondigd voor eind 2012.



'De gids zal aan de hand van een functionele ordening een overzicht bieden van de bestaande bronnen en hun archiefvormers in België en in het buitenland. Doelstelling is de uitwisseling van en toegang tot onderzoeksgegevens over Centraal-Afrika te vergemakkelijken. Denk daarbij onder andere aan archieven van de Belgische regering, de Ministeries van Buitenlandse Zaken, Koloniën en Defensie, openbare instellingen, particulieren, ondernemingen, religieuze instellingen en organisaties, waaronder de talrijke missies, maar ook internationale instellingen als de Volkenbond, de Verenigde Naties en internationale niet-gouvernementele organisaties zoals het Internationale Rode Kruis en Oxfam.'

Vlaamse migranten in Wallonië, 1850-2000

Tot 12 juni 2011 loopt in het Caermersklooster in Gent de tentoonstelling Vlaamse migranten in Wallonië 1850-2000. Veel Vlamingen trokken in de 19e en 20e eeuw om economische redenen naar de Nieuwe Wereld, Noord-Frankrijk of Wallonië.  In Wallonië was de aantrekkingskracht van de steenkoolmijnen, de glasfabrieken en de metaalnijverheid in en rond steden als La Louvière, Charleroi en Luik groot. De Vlamingen vestigden er zich doorgaans bij elkaars in buurt. Daardoor ontstonden Vlaamse wijken en een Vlaams verenigingsleven.

Op de website van Heemkunde Vlaanderen staat een uitgebreid artikel over de tentoonstelling. Bij de tentoonstelling hoort ook een speciaal boek en een eigen website.

Zie ook de website van  het Caermersklooster in Gent.

Koloniale migratie in België

België had net als Nederland vroeger haar eigen kolonies, en ook de Belgische koloniale erfenis is in het land nog dagelijks waar te nemen. De voormalige Belgische kolonies lagen in Afrika: Congo, Rwanda en Burundi. Het Afrikaanse Grote Merengebied in Afrika en België hebben een boeiende gemeenschappelijke geschiedenis.
Vanaf 1960 werden de Belgische kolonies onafhankelijk. Congo in 1960, Rwanda en Burundi in 1962. Vijftig jaar onafhankelijkheid van Congo werd in 2010 uitgebreid herdacht met allerlei manifestaties.

Op de website van Familiekunde Vlaanderen is in de sectie Migratie een speciale pagina gewijd aan Koloniale Migratie.

Het 50-jarige jubileum in 2010 was aanleiding voor de oprichting van Mixed 2010. Bij deze organisatie zijn veel Congolese migranten aangesloten.  Zie de website mixed2010.be


zaterdag 16 april 2011

Staten van vreemdelingen in Londen, 1523-1625

De Huguenot Society of London gaf begin 20e eeuw vier boeken uit met de titel Returns of aliens, dwelling in the city and suburbs of London, from the reign of Henry VIII to that of James I.
Met andere woorden 'de staten van vreemdelingen in Londen'.  Dat waren in de periode 1523-1625 veelal Vlamingen en Hollanders, die om wille van het geloof waren gevlucht naar Engeland.
De boeken zijn samengesteld op basis van gegevens uit de lidmatenregisters van de Nederlandse kerk in Austin Friars, kerkelijke en wereldlijke belastingen,'vreemdelingen' registraties etc.  Aan de dtb van Austin Friars werd eerder een bijdrage gewijd van Migranten dossier@CBG. Zie hier.

De vier delen Returns of Aliens zijn gedigitaliseerd voor Internet Archive:

De alfabetische volgorde van de index is naar Nederlandse maatstaven natuurlijk weer erg onhandig. Waar wij alfabetiseren op hoofdbestanddeel van de achternaam alfabetiseert men elders meestal op voorvoegsel. Dat leidt er toe dat synonieme namen op verschillende plaatsen worden terug gevonden.

Van den Straten, Van der Straten en Van Straten laten veel ruimte voor tussenliggende namen. Straten van, Straten van den, Straten van der staan gewoonlijk vlak achter elkaar. Om verder nog maar te zwijgen van spellingsvarianten met ae, ontbrekende n en wat dies meer zij

Links en rechts zijn de boeken verrijkt met aantekeningen. Met name de index (zie afb.). Dat kan wel eens handig zijn.


Met dank aan Peter Teunissen op Archiefforum

vrijdag 15 april 2011

Opening digitale tentoonstelling 1001 Italianen in NA op 19 april

Op 19 april a.s. vindt de opening plaats van de digitale tentoonstelling 1001 Italianen in het Nationaal Archief. De presentatie bestaat uit honderden foto’s, documenten en filmfragmenten. De meeste bijdragen zijn ook afkomstig uit de collectie van het Nationaal Archief, Daarnaast is o.a. geput uit privémateriaal van migrantenfamilies.  Zie website 1001 Italianen.

Na de zomer zal de presentatie gaan reizen naar andere gemeenten in Nederland en in Italië. In 2011 is het inmiddels 51 jaar geleden dat de Nederlandse regering een verdrag sloot met de Italiaanse regering over verwerving van Italiaanse gastarbeiders voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Dat verdrag uit 1960 zou in de tien daarop volgende jaren model staan voor soortgelijke verdragen met achtereenvolgens Spanje, Portugal, Turkije, Malta, Griekenland, Marokko, Joegoslavië en Tunesië.

Lees ook de verhalen van Italiaanse gastarbeiders in het Verhalenarchief van het Nationaal Archief.

Op de website Wereldjournalisten.nl staat een leuk artikel over de tentoonstelling en de migratiegeschiedenis van Italianen in Nederland.
Zie ook eerder bericht in Migranten dossier@CBG met verschillende links naar andere interessante websites.

donderdag 14 april 2011

Immigranten in Kaap de Goede Hoop in de 17e eeuw

Wie geïnteresseerd is in voorouders of familieleden die Kaap de Goede Hoop passeerden of daar gevestigd waren kan de verrassende Zuid-Afrikaanse website The First Fifty Years Project raadplegen. Doel van het project is om alle bewaarde genealogische basisgegevens beschikbaar te maken van de mensen die in de Kaap leefden in de eerste vijftig jaar na de stichting van de kolonie in 1652. Het betreft de dtb's van Kaapstad, Stellenbosch en Drakenstein. Deze zijn bewerkt tot gezinsstaten en verrijkt met citaten uit brieven en andere archiefstukken. Alle feiten zijn zorgvuldig geannoteerd.

Kaap de Goede Hoop: Kaart van de Kaap de landeryen tot aan het France quartier enz.

'Kaart van de Kaap de landeryen tot aan het France quartier enz.', 17e eeuw. Bron: Beeldbank Nationaal Archief, Atlas Amsterdam van Isaac de Graaff.

De reeds getranscribeerde en bewerkte gegevens gegevens zijn gemakkelijk toegankelijk gemaakt op familienaam via een "surname index". Ook is er een overzicht van belangrijke datums in de vroege geschiedenis van de Kaap.Voor bezoekers die regelmatig terugkeren wordt (erg gebruiksvriendelijk) bijgehouden welke toevoegingen plaats hebben gevonden in de "list of changes".

Ad Biewenga promoveerde in 1999 op een studie over Kaap de Goede Hoop als vestingingskolonie. In zijn proefschrift heeft hij de resultaten gepubliceerd van zijn onderzoek naar de sociaal-economische en kerkelijke omstandigheden in de begindagen van de Nederlandse kolonie in de Kaap. De kolonie werd in 1652 gesticht door de VOC als verversingsplaats voor de schepen naar Indië. Vanaf omstreeks 1680 kwamen er steeds meer immigranten naar de kolonie, waaronder Duitsers en hugenoten. Met name de periode 1680 tot 1730 wordt in deze studie bekeken. Hiervoor is archiefonderzoek gedaan in Kaapse en Nederlandse archieven. De schrijver gaat in op de kolonisatie van de Kaap en de vestigingen Stellenbosch en Drakenstein, het bestuur en de militaire bescherming, de economische activiteiten, de kerkelijke besognes onder andere met armenzorg, onderwijs, dooppraktijk en kerkgang, de levensloop aan de hand van huwelijk, kinderen en begraven, en de verschillende groepen die samen de jonge samenleving vormden:  VOC-ambtenaren, vrijburgers, inheemse 'Khoikhoi' en slaven. Behalve de maatschappelijke ontwikkelingen worden ook veel persoonlijke levensgeschiedenissen beschreven.
Zie ook de recensie uit 1999 op de website NRC boeken.

Ad Biewenga, De Kaap de Goede Hoop. Een Nederlandse vestigingskolonie, 1680-1730, Amsterdam (Bert Bakker\Prometheus) 1999. 346 blz., ill. ISBN 9053338020. Het boek is 2e hands nog wel te vinden via antiqbook.nl of in te zien in de leeszaal van het CBG.

maandag 11 april 2011

Het leven aan boord van slavenschepen

Veel mensen met roots in de West hebben voorouders die slaaf waren. Voor hen en alle anderen die geïnteresseerd zijn in die periode uit de geschiedenis is het van belang een goed beeld te hebben van o.a. de trans-Atlantische slaventransporten.
De nieuwe Leidse hoogleraar Zeegeschiedenis Henk den Heijer stelt in zijn op 11 april 2011 gehouden oratie dat in recente publicaties over slavenhandel dezelfde retorische wapens worden gebruikt als twee eeuwen geleden in de strijd om de afschaffing van de Britse slavenhandel. 'Het is een beladen onderwerp, maar dat mag een historicus niet belemmeren om zo zorgvuldig en onpartijdig mogelijk onderzoek te doen’, aldus de nieuwe hoogleraar.  Professor Den Heijer betoogt m.a.w. dat het huidige beeld van de slavenhandel en de omstandigheden op de slavenschepen in hoge mate wordt gekleurd door hetgeen is beweerd in geschriften die tot doel hadden om bij te dragen aan de afschaffing van de slavernij. Hoewel dat destijds een loffelijk streven was zijn die documenten niet de beste bron voor de hedendaagse historicus.

In de tweede helft van de 18e eeuw was de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) de grootste Nederlandse handelaar in slaven. De archieven van die Compagnie zijn goeddeels bewaard gebleven, en daaruit valt een hoop te leren over de werkelijke omstandigheden tijdens de trans-Atlantische slaventransporten. Het noopt in ieder geval tot enige nuancering van het heersende beeld. De slaven lagen niet schouder aan schouder benedendeks gedurende de overtocht, zoals op de bekende afbeelding van het beruchte Engelse slavenschip de Brookes (zie afb.). Dat was ook economisch niet slim, want de 'handelswaar' diende gezond en wel op de markt aan de andere zijde van de oceaan aan te komen. De slaven werden geregeld gelucht en kregen voldoende bewegingsvrijheid om gezond de overkant te bereiken. Een citaat uit de oratie: "Op Zeeuwse slavenschepen kwamen geweld en seksueel misbruik van slavinnen ook voor, maar veel vaker verliepen slavenreizen - natuurlijk in de context van de achttiende eeuw - ‘normaal’. We weten inmiddels iets meer van wat zich aan boord van die schepen heeft afgespeeld. Er is echter nog veel onderzoek nodig om het beeld scherper te krijgen." Vast staat wel dat misdragingen van opvarenden op de schepen van de MCC niet werden getolereerd en van hogerhand bestreden.

Slavenschip de Brookes
In het NRC van 11 april noteert redacteur Dirk Vlasblom naar aanleiding van het meer genuanceerde beeld dat Den Heijer schetst nog het volgende citaat:  "Dat betekent niet dat er geen misstanden waren, maar misbruik en onderdrukking waren geen schering en inslag. Vaak stierven er procentueel gezien meer bemanningsleden dan slaven, omdat die laatsten alleen aan boord bleven tijdens de oversteek van Afrika naar de West, gemiddeld acht weken. Bemanningsleden voeren mee van Europa naar Afrika, van Afrika naar Amerika en weer naar Europa. De Doodsoorzaken onderweg waren vooral dysenterie en waterpokken."

Op de website van de Universiteit Leiden kun je méér lezen over Henk den Heijer en zijn oratie. De oratie Het slavenschip kan integraal als pdf worden gedownload.

Zie ook inventaris MCC in archieven.nl. Het archief van het MCC wordt binnenkort toegevoegd aan het Memory of the World Register van de Unesco. (Bron: NRC 11 april 2011)
Zie website Zeeuws Archief over Unesco-nominatie
Zie ook geschiedenisvanzeeland.nl over Zeeuwse slavenhandel.

Zie ook artikel Geschiedenis.nl van 18 april 2011.

woensdag 6 april 2011

Duizenden Antilliaanse en Surinaamse foto´s 1886 - 1970

Duizenden Antilliaanse en Surinaamse foto's uit de collectie van de Fraters van Tilburg zijn sinds april jl. voor iedereen toegankelijk via www.caribischerfgoed.nl.
De Fraters van Tilburg maakten de foto's tussen 1886 en ca. 1970. Het grootse deel bestaat uit amateurkiekjes die individuele fraters maakten tijdens hun werkzaamheden in de West. Een kleiner deel werd gemaakt door professionele fotografen. Op de foto's komen alle soorten hoogtijdagen voorbij, maar er zijn (gelukkig) ook foto's van het gewone dagelijkse leven.


Tot voor kort waren de foto´s niet voor het publiek beschikbaar. Maar dankzij de samenwerking met Stadsmuseum Tilburg en de Stichting Cultureel Erfgoed Caribisch gebied & Nederland (CECN) en niet te vergeten de Tilburgse hoogleraar Arnoud-Jan Bijsterveld is daar nu verandering in gekomen.
Via de speciale website www.caribischerfgoed.nl krijg je niet alleen toegang tot de foto´s, maar ook tot allerlei achtergrondinformatie. De databank zelf maakt feitelijk deel uit van de bredere beeldbank van Regionaal Archief Tilburg. Je kunt ook direct naar de foto´s van de Fraters.
Het is een interactieve databank, waar je als bezoeker ook informatie kunt toevoegen of herinneringen kunt delen.

De Antillen zijn beter vertegenwoordigd dan Suriname. Voor méér Surinaamse foto's verwijzen we naar deze collectie.

Zie voor méér achtergrondinformatie het artikel De Caraïbische fotocololectie van de Fraters van Tilburg, door Ton de Jong en Jeroen Ketelaars in OSO, Tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch  Gebied van april 2011. Zie website.



Met dank aan website Erfgoed Brabant
Zie ook weblog Regionaal Archief Tilburg van 20 april 2011.

maandag 4 april 2011

Taal- en integratievraagstuk onder Nederlandse migranten in Sint-Petersburg, 1717-1927

In het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis van december 2010 staat een artikel van Th.J.S. van Staalduine getiteld Duits in een Nederlandse kerkdienst. Een kwestie van integratie in de Hollandse Hervormde Kerk van Sint-Petersburg. 

Onderwerp van het artikel is de worsteling van de Nederlandse migranten binnen de Hollandse hervormde kerk in Sint-Petersburg met het taal- en integratievraagstuk. De Hollandse hervormde kerk in Sint-Peterburg bestond van 1717 tot 1927. In die kerk werden zowel diensten in het Nederlands als het Duits gehouden. Dat laatste werd niet gedaan voor Duitse bezoekers, maar voor afstammelingen van Nederlandse migranten die meer integreerden in de veel grotere Duitstalige migrantengemeenschap. Voor sommige Nederlandse migranten, met name nieuwkomers, was het toenemend gebruik van de Duitse taal een doorn in het oog. Het Duits mocht het Nederlands niet overvleugelen, de Nederlandse taal en cultuur moest levend gehouden worden. Zulke vraagstukken zijn dus van alle tijden en alle plaatsen.


Het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis is een publicatie van de Vereniging voor Nederlandse Kerkgeschiedenis (VNK) en verschijnt vier keer per jaar. De jaarlijkse contributie is € 25,-. Zie website.