maandag 28 maart 2011

Opgroeien als Italiaanse in Istanbul 1933-1954

Bij Uitgeverij Tilia Levis te Berlicum is onlangs verschenen Een handkus van Atatürk. Opgroeien in Istanbul 1933-1954. Het is een boek over het leven in Istanbul vlak vóór en ná de Tweede Wereldoorlog gezien door de ogen van Gisella Minach, die daar als Italiaans staatsburger geboren en getogen is. Haar verhalen zijn geordend en geredigeerd door Pieter Stokvis. 

In 1954 kwam Gisella Minach (* Istanbul, 20 maart 1933) als 21-jarige bruid uit Istanbul naar Nederland. Haar achtergrond was heel anders dan die van hedendaagse importbruiden uit Turkije, want als Frans sprekende Italiaanse staatsburger was zij afkomstig uit de groep van buitenlandse ingezetenen. Hun aanwezigheid en die van christelijke minderheden en joden gaven Istanbul een multicultureel karakter.

In haar herinnering gaat zij terug naar de stad van haar jeugd, toen minderheden en islamitische Turken naast elkaar leefden zonder zich om integratie te bekommeren.  Na de oorlog werd de situatie voor de minderheden steeds moeilijker en nam de druk om Turks te spreken toe. Op de kunstacademie worstelde zij dan ook met de vraag of zij haar Italiaanse identiteit moest inruilen voor een Turkse. In het boek zijn autobiografische elementen en persoonlijke observaties verweven. Eerst vertelt zij over haar familieachtergrond, de multiculturele stadssamenleving, het gezelschapsleven en haar woonomgeving, vervolgens over haar kinderjaren, de Italiaanse scholen, haar vriendinnen en haar opleiding aan de kunstacademie en in het atelier van Bedri Rahmi Eyüboğlu. In de verhalen over haar lotgevallen en die van haar familie komt de fascinerende culturele veelvoud van Istanbul tot leven, die nu tot het verleden behoort. 

Gisella Minach (1933) bezocht de kunstacademie in Istanbul en studeerde Frans in Leiden. Zij is werkzaam geweest als vertaalster en als docente Frans.
Pieter Stokvis (1947) houdt zich als cultuurhistoricus (tot 2010 universitair hoofddocent) vooral bezig met egodocumenten en de geschiedenis van het dagelijks leven.

Een handkus van Atatürk telt 197 pag.'s en  54 illustraties en kost  €18,95. ISBN 978 90 71633 12 6.
Verkrijgbaar bij de betere boekhandel of via uitgeverij@uitgeverijtilialevis.nl.

dinsdag 22 maart 2011

Geschiedenis van Nederland overzee vanaf 1800

Vorige week verscheen het boek Zo ver de wereld strekt. De Geschiedenis van Nederland overzee vanaf 1800, geschreven door Wim van der Doel. Het is een mooie overzichtsgeschiedenis van de Nederlandse koloniale en overzeese geschiedenis in de laatste twee eeuwen. De auteur is hoogleraar algemene geschiedenis aan de Universiteit Leiden.

In brede lijnen worden de belangrijkste ontwikkelingen van de geschiedenis van de Nederlanders in de koloniën in Oost- en West-Indië geschetst. Daarbij gaat het vooral om de aanwezigheid van Nederlanders in Nederlands-Indië, nu Indonesië, Suriname en de Nederlandse Antillen. Daarnaast komen ook andere migratiestromen kort aan de orde, met name naar de Verenigde Staten. De geschiedenis wordt chronologisch verteld, te beginnen bij de opkomst van Engeland als koloniale rivaal aan het einde van de 18e eeuw, het ontstaan van het nieuwe Nederlands-Indië, het succes van het cultuurstelsel, het afschaffen van de slavernij, de Atjehoorlog, de ethische politiek in de 1e helft van de 20e eeuw, wetenschap en geloof in de koloniën, de Japanse bezetting, de onafhankelijkheid van Indonesië en de huidige betrokkenheid van Nederland(ers) in de wereld. De goed leesbare studie is gebaseerd op literatuur en archiefonderzoek; bevat noten, literatuurlijst en register evenals een aantal zwartwitfoto's.
Een ideaal boek voor familiehistorici die benieuwd zijn naar de context van verhuizingen van en naar de koloniën.

Zo ver de wereld strekt is uitgegeven door Uitgeverij Prometheus, telt 519 pagina's en kost (gebonden) € 29,95. Zie website.

woensdag 16 maart 2011

60 jaar Molukkers in Drenthe

Op 21 maart 2011 is het precies 60 jaar geleden dat het schip de Kota Inten aankwam in Rotterdam. Aan boord waren ongeveer 1000 Molukkers. Het betrof voornamelijk KNIL-militairen en hun gezinnen.

Hoewel velen dachten dat de Molukkers tijdelijk naar Nederland kwamen pakte dat uiteindelijk heel anders uit. De als tijdelijk bedoelde 'woonoorden' werden min of meer permanent, en inmiddels maken Molukkers vast deel uit van de Nederlandse samenleving.



RTV Drenthe besteedt op de eigen website veel aandacht aan de geschiedenis van 60 jaar Molukkers in Drenthe.Bijvoorbeeld door de vijfdelige documentaire-serie Djau Dari Mata (Uit het Oog) beschikbaar te stellen, die RTV Drenthe in 2001 uitzond. De serie over 50 jaar Molukkers in Drenthe en werd gemaakt door Willem Hully. Ook andere uitzendingen van radio en tv zijn te beluisteren en te bekijken via de website. Ga naar website RTV Drenthe.

Op Migranten dossier@CBG zijn eerder bijdragen verschenen gewijd aan de migratiegeschiedenis van Molukkers.

Met dank aan Drents Archief.

maandag 14 maart 2011

Tussen twee vuren in Nederlands Brazilië, 1630-1649

In het Tijdschrift voor Geschiedenis, 2011 nummer 1, een mooi verhaal over de periode van de West Indische Compagnie in Brazilië (1630-1654). Het artikel van Britt Dams is getiteld Manoel de Moraes. Spelen met de grenzen van de eigen identiteit in Nederlands Brazilië.

Manoel de Moraes (1596 - 1649?) was een Portugese mesties (geboren uit Europese en Indiaanse ouders) die de kant koos van de Nederlanders en een sleutelrol speelde in de strijd tegen de Portugezen. Vervolgens sloot hij zich weer aan bij de Portugese kant. Hij werd meermaals als verrader onthaald maar slaagde er steeds in om te ontsnappen aan de brandstapel van de inquisitie. Het bijzondere van Manoel Moraes is dat hij zelf geschriften heeft nagelaten waardoor over hem niet alleen uit tweede of derde hand hoeft te worden geschreven.
Als mesties was hij een schoolvoorbeeld van iemand die in een dubbele werkelijkheid leefde. Het artikel spreekt van gemétisseerd denken: "Manoel was een nomade, als go-between stond hij steeds op het punt te vertrekken, waardoor hij schijnbaar bleef hangen tussen verschillende culturen in een 'niet-plaats'. Tussen verschillende godsdiensten, tussen verschillende naties. Hij was nergens thuis en overal een vreemde. Dat is het lot van een hybride figuur."

De auteur Britt Dams werkt momenteel aan de Universiteit van Gent aan een proefschrift over Nederlands Brazilië: Het vreemde begrijpen. Beschrijvingen van de Nieuwe Wereld in de Vroegmoderne Tijd: Het 'geval' van Nederlands Brazilië (1624-1654).

Het Tijdschrift voor Geschiedenis verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 75,75. Losse nummer zijn € 19,95. Zie website.

woensdag 9 maart 2011

Erebegraafplaats Peutjoet in Kota Radja

Onlangs verscheen het boek Gevallen op het veld van eer. Een genealogische verkenning van de militaire erebegraafplaats Peutjoet. In deze eerste werkgroeppublikatie van de Indische Genealogische Vereniging wordt een overzicht gegeven van alle militairen wier naam verbonden is met de voormalige militaire erebegraafplaats Peutjoet in Kota Radja (tegenwoordig: Peucut in Banda Aceh). Auteur is oud-bestuurslid van de IGV Adriaan P. Intveld.

Duizenden militairen zijn in de loop der jaren begraven op Peutjoet. Hoeveel dit er precies zijn geweest is helaas niet meer te achterhalen, het begraafregister is in de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. De tsunami van 2004 bracht daarna nog eens grote schade toe aan de nog aanwezige graven.

De bedoeling van deze publikatie is om de namen van de betreffende militairen aan de vergetelheid te ontrukken, niet alleen door het opsommen hiervan, maar ook door deze te voorzien van de belangrijkste genealogische en biografische gegevens. In totaal worden de gegevens van ruim 2300 militairen gepresenteerd. Naast militairen zijn er ook vele burgers begraven op Peutjoet. Vaak betrof het vrouwen en kinderen van militairen. Ook van hen wordt in deze publikatie een overzicht gegeven, bijna 700 in totaal. Hoewel de Nederlandse aanwezigheid in Aceh duurde van 1873 tot 1942 zijn op de begraafplaats ook recentere graven te vinden. Het was nl. de enige christelijke begraafplaats in de verre omgeving waardoor er ook graven te vinden zijn van tientallen jaren na de oorlog. Het boek is een belangrijke bron voor Indië-onderzoekers, omdat gegevens over overlijden en begraven in dit deel van Indië veelal niet op een andere manier zijn te achterhalen.

Een index van alle familienamen die voorkomen in het boek is hier digitaal in te zien.

Het boek telt 424 pagina's A4-formaat en kost € 32,50 (leden IGV € 25,-) ex. verzendkosten. Zie website IGV.

vrijdag 4 maart 2011

Brieven van Amerikagangers uit Friesland 1894-1933

Deze week kreeg het CBG van Wim van Dam, één van de vaste bezoekers, een al wat ouder boek dat elf jaar geleden in eigen beheer is bezorgd en uitgegeven door Ulbe Bakker: Zuster, kom toch over. Belevenissen van een emigrantenfamilie uit Friesland. Brieven uit Amerika in de periode 1894-1933.

Het boek vertelt het verhaal van de familie De Jong-Memerda uit Hijlaard die in 1894 naar Amerika emigreerde. Het hele gezin van vader Lieuwe en moeder Tjitske vertrok naar New Holland, South Dakota. Alleen de oudere dochter Baaye de Jong, getrouwd met Gerrit Bakker uit Winsum, bleef in Friesland achter. De meer dan 180 brieven die vanuit Amerika naar Friesland werden gestuurd in de periode 1894-1933 zijn bewaard gebleven en geven een prachtig beeld van het wel en wee van de emigranten.

De brieven zijn getranscribeerd en waar nodig van verklarende aantekeningen voorzien. Om de brieven ook voor de Amerikaanse familieleden leesbaar te maken is het boek volledig tweetalig (Nederlands en Engels)  uitgegeven.

Uit de brieven blijkt dat het leven van de emigranten in South Dakota zeker aanvankelijk niet of maar marginaal beter was dan in Nederland. Het gezin was vertrokken omdat het in Friesland de eindjes maar amper aan elkaar geknoopt kreeg. Maar veel brieven uit Amerika gaan nog steeds over financiële problemen. De vertokken ouders hadden geld geleend bij de achterblijvende dochter, en het terugbetalen verliep maar moeizaam. Vandaar het regelmatige beroep op dochter Baaye om toch ook naar Amerika te komen.

Het boek is van een tamelijk uitgebreide inleiding voorzien door dr. Annemiek Galema van de universiteit van Groningen. Daarin vooral aandacht voor de migratiepatronen vanuit de noordelijke provincies in de 19e eeuw, de motivatie van de emigranten en de ervaringen van veel nieuwkomers in Amerika.

Het boek is niet meer in de handel verkrijgbaar maar kan natuurlijk worden ingezien in de Studiezaal van het CBG. Of u gaat op zoek naar een tweede hands exemplaar bij bijv. Antiqbook of Bol.com
Zuster, kom toch over. Belevenissen van een emigrantenfamilie uit Friesland, brieven uit Amerika in de periode 1894-1933. Hardcover, 496 pag. 
Eerste druk 1999, tweede druk 2000,  ISBN 9090128549.

woensdag 2 maart 2011

Naturalisaties in Nederland 1815 - 1934

Onder naturalisatie verstaat men het verlenen van nationaliteit aan een vreemdeling die daarom vraagt. Wanneer je genealogisch onderzoek doet naar een Nederlandse familie van buitenlandse oorsprong is het natuurlijk interessant om te weten wat het moment van naturalisatie was.

Op de website gahetNA van het Nationaal Archief zijn handleidingen te vinden voor onderzoek naar specifieke onderwerpen. Eén daarvan handelt over onderzoek in het Nationaal Archief naar het verlenen van
naturalisatie vanaf de zestiende eeuw tot 1950. Hierin vind je een hoop nuttige wenken en verwijzingen naar verschillende relevante collecties.

De naturalisaties in de periode 1815 tot 1934 zijn gemakkelijk na te slaan op internet. Op de website van de Stichting Historisch Genootschap Valkenswaard vind je een database met daarin de ruim 11.000 namen van de genaturaliseerden in de periode 1850 - 1934.

In het Jaarboek CBG van 1992 staat een uitgebreid artikel van Jos van den Borne getiteld Naturalisaties in Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw. Daarin kort aandacht voor immigratie en naturalisatie vóór 1795, waarna uitgebreider wordt ingegaan op de regelgeving vanaf de Franse Tijd en de geldende procedures. Daarna volgt een alfabetische lijst met 1471 namen van mensen die op de één of andere manier het Nederlanderschap verwierven in de periode 1815-1849. Dit artikel is hier digitaal beschikbaar.

Laatst bijgewerkt 27 nov. 2012